Opgroeien met autisme heeft invloed op het hele gezin. Zowel het kind met autisme als de ouders krijgen te maken met extra uitdagingen. Denk aan het zoeken naar passende ondersteuning, slaapproblemen, zorgen over de ontwikkeling of onbegrip. Hangen stress, eetgewoonten en gezondheid bij jonge kinderen met autisme en hun ouders met elkaar samen? Orthopedagoog Anna van der Lubbe promoveerde donderdag met een onderzoek naar dit onderwerp.
Interessant bij dit onderzoek is dat zowel naar moeders als vaders is gekeken. En ook dat een combinatie is gedaan van zelfrapportage (vragenlijsten), lichamelijke metingen (zoals BMI, bloeddruk en middelomtrek) en lichamelijke stressniveaus (bloedonderzoek en haarcortisol.)
Uit het onderzoek blijkt dat stress een belangrijke rol speelt binnen gezinnen met jonge kinderen met autisme. Zowel moeders als vaders ervaren veel opvoedingsstress. Dat is niet vreemd: de opvoeding van een kind met autisme kan intensief zijn en vraagt vaak voortdurende aanpassing. Ouders van kinderen met autisme rapporteerden daarnaast vaker psychische klachten, zoals sombere gevoelens. Hoe hoger de opvoedingsstress, hoe meer van dit soort klachten werden ervaren.
‘Gedeelde’ stress
Het onderzoek keek niet alleen naar hoe stress wordt ervaren, maar ook naar stress in het lichaam, gemeten via cortisol (stresshormoon) in haren. Interessant genoeg bleek dat stress letterlijk ‘gedeeld’ kan worden binnen gezinnen: het stressniveau van ouders en dat van hun kinderen hing met elkaar samen.
Opvallend is dat moeders van autistische kinderen vaker lichamelijke gezondheidsrisico’s hebben dan vrouwen uit de algemene bevolking. Denk daarbij aan overgewicht of een verhoogd risico op metabool syndroom. Bij moeders hangt stress ook samen met eetgedrag, bijvoorbeeld meer ontremd eten. Bij vaders werden deze lichamelijke gezondheidsverschillen minder gevonden, wat laat zien dat stress zich bij moeders en vaders op verschillende manieren kan uiten. Verschillende manieren van met stress omgaan vragen om maatwerk in de zorg, zowel voor moeders als voor vaders.
Gezondheidsrisico’s voor ouders
Het is belangrijk dat ouders zich bewust zijn van de gezondheidsrisico’s voor zichzelf en van het belang van een gezonde leefstijl. Tegelijkertijd is een gezonde leefstijl gemakkelijker gezegd dan gedaan. Helpend hierbij is dat leefstijl een normaal gesprekonderwerp wordt in de spreekkamer. Aanbevelingen in het proefschrift zijn onder andere het inrichten van preventieve zorg voor ouders en hen expliciet vragen naar stress.
Bij jonge kinderen met autisme werd vaker overgewicht gevonden dan bij leeftijdsgenoten. Het lichaamsgewicht van het kind hing samen met het eetgedrag van het kind én met het gewicht van de moeder. Dit wijst erop dat factoren zoals gezinssituatie, leefstijl en mogelijk ook erfelijkheid samen een rol spelen. De vroege kindertijd lijkt daarmee een belangrijk moment om gezonde gewoontes te ondersteunen, zonder schuld of oordeel.
Samenhang stress en gedragsproblemen
Ook bleek dat jonge kinderen met autisme vaker tekenen van verhoogde lichamelijke stress laten zien. Die stress was niet direct gekoppeld aan hun gedrag of gewicht, maar stress bij moeders hing wél samen met gedragsproblemen bij hun kind. Daarnaast bleek dat stress bij beide ouders samenhangt met autismekenmerken, gedrag en eetgedrag van hun kind. Dit laat zien hoe nauw alles met elkaar verbonden is binnen een gezin. Ook het eigen autisme van een moeder of vader kan een rol spelen.
Op basis van het huidige onderzoek kunnen geen uitspraken gedaan worden over oorzaak en gevolg. Toekomstig onderzoek is nodig om de relaties tussen de verschillende aspecten verder te bekijken en over langere periodes. Het is van belang om zowel moeders als vaders mee te nemen in onderzoek en ook om aandacht te hebben voor verschillen tussen jongens en meisjes met autisme.
Gezinsgerichte aanpak
Wat betekenen de bevindingen? Allereerst dat gezinnen met autisme extra kwetsbaar kunnen zijn, zowel mentaal als lichamelijk. Tegelijkertijd benadrukt het onderzoek het belang van een gezinsgerichte aanpak: ondersteuning die niet alleen kijkt naar het kind, maar ook naar ouders, leefstijl, stress en gezondheid. Kleine stappen, zoals aandacht voor balans, beweging, voeding en stressvermindering, kunnen bijdragen aan het welzijn van het hele gezin.
Proefschrift
Op donderdag 5 februari 2026 heeft Anna van der Lubbe haar proefschrift met succes verdedigd aan de Universiteit van Leiden. De titel van het proefschrift is “Autism and Family Health: Stress, eating behavior and health in young children with ASD and their Parents.”
Het volledige proefschrift zal rond 12 februari op deze pagina komen te staan: https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/handle/1887/9744
