030-2299800
Blog van Els van Veen, huisarts

Geef jonge mensen hoop

  Els van Veen Opinie okt17
 

Els van Veen (Amsterdam, 1970) is
huisarts. 
Zij kreeg in 2014 de diagnose
autisme (ASS). Omdat zij niets kon vinden
over artsen met autisme, bouwde zij in
2016 de website www.artsenmetautisme.nl

Een moeder vraagt mij om advies. Haar zoon is 17 jaar en zit in 5 VWO. Het is zijn droom om later arts te worden en dan het liefst chirurg. De jongen heeft een autisme-diagnose. Op school is tegen de moeder gezegd dat hij geen dokter kan worden omdat hij autisme heeft. ‘Er bestaan geen dokters met autisme’, aldus school.

Deze casus illustreert de problematiek van labels in een notendop. Op school wordt gedacht dat 'autisme' wat zegt over de kwaliteiten en beperkingen van de jongen. Dat zie ik veel gebeuren. Dat begrijp ik trouwens ook goed. Er is tegenwoordig veel aandacht voor autisme. Met sommige mensen met autisme gaat het echt niet goed. Logisch dat er op school wordt gedacht dat 'autisme' een beperking is waarmee je geen arts kunt worden. Maar zo werkt het niet met labels. Daarom noem ik ze ook liever 'labels' dan ‘diagnoses'.

 

Boemerang

De 'diagnose' autisme wordt gesteld als een psychiater of psycholoog bepaalde gedragskenmerken ziet. Het is een benaming, een label, voor gedrag. Maar vervolgens gaat de omgeving het omdraaien en redeneren dat er 'dus' iets mis is met jouw brein. Of dat je je eigenschappen 'door autisme hebt'. Of dat je dingen 'niet kunt door autisme'.

Dit fenomeen heet 'reïficatie' en zelfs psychiaters zijn zich hiervan niet allemaal bewust. En reïficatie is schadelijk, in ieder geval voor diegenen die worden gelabeld. Het is  schadelijk wanneer stereotypes over autisme - als een boemerang -  terugslaan op personen die de diagnose hebben gekregen. Zeker als het om kinderen gaat die hun identiteit nog moeten ontwikkelen.

Steeds meer kinderen krijgen labels. Vervolgens wordt het gedrag van deze kinderen door de bril van hun label bekeken. Wat ontbreekt is de echte dialoog, het écht luisteren naar elkaar. Kinderen worden beoordeeld op hun gedrag, op hun buitenkant. En hoe zij zichzelf beleven en wat zij graag willen met hun leven, daarvoor is steeds minder oog. Het leidt bij hen tot vervreemding van zichzelf, maar ook tot vervreemding van elkaar.

 

Medicaliseren

Toen ik in 2014 werd gelabeld met ASS, leidde dat eerst ook tot vervreemding van mijzelf en mijn naasten. Als ik het al - voorzichtig - aan mensen vertelde, leidde dat niet per se tot meer begrip. Integendeel, sommige mensen gingen mij anders bekijken doordat ze wisten dat ik ASS heb. Wat mij ontzettend heeft geholpen, is juist de verbinding aangaan met andere mensen. Ik herstelde doordat anderen echt naar mij luisterden en begrepen wat ik nodig heb.

Hoogleraar pedagogiek Micha de Winter zei in 2017, tijdens zijn afscheidscollege, dat de opvoedingswetenschappen zich te eenzijdig hebben gefocust op individuele problemen van kinderen. En dat zij te weinig tegenwicht bieden aan het medicaliseren daarvan. De Winter: 'Wat doet het met je wanneer je op jonge leeftijd al te horen krijgt dat je ADHD ‘hebt’, of dyslexie, of een oppositionele gedragsstoornis?’

 

Hoopvolle blik

Volgens De Winter sluiten we kinderen te snel en te makkelijk op in hun afwijking. Hij vindt dat we ons in opvoeding en onderwijs steeds zouden moeten afvragen hoe we jonge mensen kunnen helpen om met een hoopvolle en optimistische blik naar de toekomst te kijken. 'Daar is een hoopgevende sociale pedagogiek voor nodig.'

Dit ben ik helemaal met hem eens. We hebben hoop nodig - niet alleen in de pedagogiek, ook in het onderwijs en in de geneeskunde.

Ik heb de moeder antwoord gegeven. Ik schreef haar dat een autisme-diagnose, als het goed is, inzicht kan geven in jezelf of in elkaar. Maar dat deze diagnose niets zegt over wat je wel of niet kunt. En als deze jongen daar de capaciteiten voor heeft en het graag wil, dan moet hij zijn hart volgen en arts worden. Ik hoop dat hij zijn identiteit niet door een label laat bepalen.


Els van Veen

Om de website goed te laten functioneren en te verbeteren gebruiken wij cookies. Als u de website verder gebruikt dan gaat u hiermee akkoord. Zie onze privacyverklaring, die ook geldt als u lid wordt of zich aanmeldt voor nieuwsbrieven.